प्रतिनिधी :वैशाली महाडिक
मुंबई: मायक्रो फायनान्स कंपन्यांच्या आडून रत्नागिरी जिल्ह्यात खाजगी सावकारी फोफावली असून या सावकारीने रत्नागिरी तालुक्यातील गोळप गावात एका महिलेचा बळी घेतला आहे. तर हप्ता आणि व्याज मिळत नाही म्हणून संबंधित व्यक्तीच्या पत्नीलाच सावकाराने स्वतःच्या घरी डांबून ठेवण्याचा अश्लाघ्य प्रकारही घडला आहे.
रत्नागिरी जिल्ह्यात मायक्रो फायनान्स कंपन्यानी नियमबाह्यरित्या आणि महिलांची आर्थिक ऐपत लक्षात न घेता बेसुमार कर्ज वाटप केले आहे. त्यामुळे हजारो महिला कर्जाच्या सापळ्यात अडकल्या आहेत. अनेक कंपन्यांनी पहिले कर्ज फिटण्यापूर्वी दुसरे, तिसरे कर्ज दिले आहे. तसेच नियम डावलून आठ-आठ, दहा-दहा कंपन्यांनी एकाच व्यक्तीला कर्ज दिले आहे. त्या कर्जावरील व्याजाचा दर असुरक्षित कर्ज म्हणून 24 ते 36 टक्क्यांपर्यंत असतात. त्यामुळे मासिक हप्त्याची रक्कम दहा-पंधरा हजारापासून 30ते 40 हजारापर्यंत गेली आहे.
कर्जाचा हप्ता वसूल करण्यासाठी कंपन्यांचे एजंट दादागिरी आणि दांडगाई करीत असतात. अपशब्दांचा वापर, घरात चार-चार तास बसून राहणे, रात्री अपरात्री घरी जाणे, असे प्रकार सर्रास केले जात आहेत. एजंट पैसे घेतल्याशिवाय जाणार नाही, याची कल्पना असल्यामुळे घरातील सोनेनाणे, आंब्याच्या बागा गहाण टाकण्याचे प्रकार घडले आहेत. त्यामुळे बहुसंख्य कर्जबाजारी महिलांची स्थिती अंगावर फुटका मणी राहिला नाही, अशी झाली आहे.
त्यामुळे अनेक महिला सावकारांकडून पैसे घेऊन हप्ते भरत आहेत. परंतु, खासगी सावकारांच्या व्याजाचे दर हे दरमहा दहा ते पंधराच नव्हे तर अगदी 20 टक्क्यांपर्यंत (वार्षिक 120, 180 ते अगदी 240 टक्क्यांपर्यंत) आहेत.वास्तवात खाजगी सावकारीला वेसण घालण्यासाठी सरकारने कायदा केलेला असून त्यानुसार 10.5 ते कमाल 18 टक्क्यांपर्यंत (मासिक दीड टक्का) व्याज घेण्यास परवानगी आहे. मात्र खासगी सावकार वारेमाप दराने व्याज वसुली करीत असून व्याज वसुलीसाठी धमक्या देणे, अर्वाच्य शब्दांत दमबाजी करणे असे प्रकार सर्रास होत आहेत.
अशाच प्रकारे रत्नागिरी तालुक्यातील गोळप गावातील धोपट वाडीतील महिलेबाबतीत झाला. त्यांच्या पतीने घेतलेल्या कर्जाच्या व्याजाचा दर मासिक 15 टक्के, म्हणजे शंभर रुपयांना वर्षाला 180 रुपये व्याज! याचबरोबर मायक्रो फायनान्स कंपनीचे कर्जही या महिलेने घेतले होते. या दुहेरी सापळ्यामुळे ही महिला कायम विवंचनेत असे.
त्यातच 12 डिसेंबर रोजी हप्ता देण्यासाठी संबंधित सावकाराने भर बाजारात या महिलेला अपमानित केले, त्यामुळे घरी जाताच गवत नष्ट करण्यासाठी वापरण्यात येणारे विषारी औषध त्यांनी प्राशन केले. त्यानंतर त्यांना उपचारासाठी आधी रत्नागिरीला व तेथून कोल्हापूर येथे नेण्यात आले होते. परंतु यात वेळ गेल्याने त्यांचा मृत्यू झाला. मात्र, कर्ज वसूल करू नको, असे संबंधित सावकाराला सांगण्या पलिकडे रत्नागिरी पोलिसांनी काहीही कारवाई केलेली नाही .
रत्नागिरी तालुक्यातील दुसरी घटना अधिक भयानक आहे. कर्ज आणि व्याज देऊ शकत नाही; म्हणून सावकाराने संबंधित व्यक्तीच्या पत्नीलाच आपल्या घरी डांबून ठेवले होते. त्या प्रकरणी गुन्हा दाखल झाला असला तरी सावकारी मोडून काढण्याच्या दृष्टीने फारसे काही झालेले नाही.
या दोन्ही घटना प्रातिनिधिक असून संपूर्ण रत्नागिरी जिल्ह्यात खाजगी सावकारी फोफावली आहे. यात भयावह आर्थिक शोषण होत आहे. त्यामुळे सरकारने गावागावातील पोलीस पाटलांच्या माध्यमातून खाजगी सावकारीची माहिती घ्यावी व त्यांच्यावर कायद्यानुसार कठोर कारवाई करावी, अशी मागणी जनता दल सेक्युलर पक्षाचे प्रवक्ते प्रभाकर नारकर, प्रदेश सचिव संजय परब, जिल्हाध्यक्ष जगदिश नलावडे, रत्नागिरीचे जिल्हाध्यक्ष युयुत्सु आर्ते आणि कोकण जन विकास समितीचे सुरेश रासम, नम्रता जाधव, संग्राम पेटकर, दिनेश राणे यांनी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, उपमुख्यमंत्री अजित पवार तसेच उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्याकडे केली आहे.